« »De laffe leeuw

Gepubliceerd op 11-06-2019

Afgelopen week was het jaarlijkse schoolreisje van mijn middelste zoon. Het thema was ‘De tovenaar van Oz’ en ik had de twijfelachtige eer om de laffe leeuw te mogen spelen. Dit betekende een paar uur in een leeuwenpak in het bos zitten. Nadat enkele groepjes kinderen waren langsgekomen, zaten we lekker in onze rol. Ik betrapte mezelf erop dat mijn leeuwen-metgezel en ik automatisch een hoge ijle stem gebruikten om onze laffe en angstige leeuwenrol neer te zetten. En dit terwijl leeuwen normaal als koning van de jungle een lage en indrukwekkende brul kunnen laten horen en hiermee aanzien en positie claimen bij de andere dieren in het dierenrijk. Dus: laag geluid = hoog in rangorde en hoog geluid = angstig en laf? Reuze interessant!

Laag geluid is macht
Met Arjan Postma van RTL4's 'Het zijn net mensen' en bioloog Sietse van der Wal heb ik uitgebreid gesproken over laag en hoog, hard en zacht geluid en de betekenis ervan. Vrouwtjesdieren hebben vaak een hoog en melodieus geluid, meestal veel bescheidener dan de geluiden van hun mannelijke soortgenoot. Als mannetjesdieren willen verleiden of overtuigen, dan gaan ze imponeren. Ze maken een  laag en hard geluid.

Wie het hardst piept…
Ik zie meteen een vergadertafel voor me met een paar haantjes die om het hardst hun punt proberen te maken en elkaar aftroeven. Hoe harder de ene roept, hoe harder er wordt terug geroepen. Als gorilla’s die steeds harder op hun borst kloppen en brullen.  Ook dit heeft een evolutionaire oorsprong. Het vogeltje dat het hardste piept wordt het eerste gevoerd. Daar gaan we met ons aangeleerde ‘kindjes die vragen, worden overgeslagen’… In tegenstelling tot dieren hebben mensen een rem, fatsoen, beschaving, decorum. Dus hard roepen en op je borst kloppen vinden we al snel wat primair. Het wordt zelfs gezien als teken van onmacht.  

Rustige baas
Arjan vertelt me ook dat juist het dier dat het hoogst in rangorde staat - de ‘baas’ - heel weinig geluid maakt. Die heeft zijn plek al! Hij laat juist macht en leiderschap zien door veel stil te zijn en af en toe een laag en rustig geluid te laten horen. Wij mensen associëren onbewust een lager geluid ook met macht en aanzien. In een vergadering krijgt degene die zijn bereik het laagste inzet, zijn punt het beste over tafel. Maar ook door stiltes te durven laten vallen, laat je autoriteit zien en neemt je status toe.

Oerinstinct
Dieren en mensen spiegelen elkaar. Volgens bioloog Sietse van der Wal komt spiegelen voort uit de oertijd.  Als het ene dier gevaar ziet of hoort, gaat hij angstige (lees: hoog en gespannen) geluiden maken en gespannen gedrag vertonen. Allemaal onder invloed van stresshormonen. De dieren in de omgeving vangen deze spanning en stress op en nemen dit over. Ook zij maken stresshormonen aan zodat ze ‘klaar’ zijn om te vluchten of vechten als het gevaar nadert. Dit gebeurt dus puur op basis van spiegelgedrag. Zij hebben immers zelf geen gevaar waargenomen.

Een publiek klaar om te vechten of vluchten
Stel je nu eens een ruimte voor met luisteraars en jij geeft een lezing, speech of praatje. Je voelt je gespannen en de stresshormonen gieren door je lijf. Daardoor gaat je adem omhoog,  klinkt je stem een paar tonen hoger en met een beetje pech slaat ie ook nog over alsof je de baard net in de keel krijgt. Het gevolg is dat je publiek onbewust gaat spiegelen en deze spanning ook begint te voelen. Bij je luisteraar komen nu ook stresshormonen vrij en ze zijn dus feitelijk klaar om te vluchten, vechten of bevriezen. Deze reactie zit evolutionair diep in ons geworteld, maar dient in deze situatie geen doel. Sterker nog, het is zeer onwenselijk: publiek in de fight, flight, freeze-modus heeft veel minder ruimte in hun hersenen om nog te horen wat je zegt. Het dier in ons neemt dus regelmatig de overhand, maar dit is zeker niet altijd handig.


Goed nieuws: je kunt het trainen
Als professional kun je niet voorkomen dat je af en toe in de fight-flight-freeze schiet. Je bent ook maar een mens met een onwillekeurig zenuwstelsel, dat de regie overneemt wanneer het spannend wordt. Loopt de spanning hoog op, dan kunnen we weinig anders dan vechten, vluchten of uit contact gaan. Wat je wel kunt doen, is herkennen wanneer je stem, spraak, adem en lichaam angst laten zien en horen. Als je het herkent, dan kun je vervolgens met wat handige oefeningen en tips je adem, stem en lijf weer onder controle krijgen. Het stressniveau zakt en je neemt zelf weer de regie in handen. Je verjaagt het oerbeest in je en geeft je publiek weer een ontspannen spreker! Wat er dan gebeurt is magisch. Je krijgt aandacht, mensen reageren op je verhaal. Je hebt de impact die je graag wilt!

Geluid spiegelen voor sociaal gewin
Als we weten dat het spiegelen van angst een onwenselijke uitwerking heeft, dan kunnen we het ook omdraaien. Een warme, prettige  en ontspannen stem geeft het publiek een warm en prettig gevoel. Alles staat open om jouw verhaal te ontvangen. Communicatie van dieren is veel complexer dan wij weten, volgens Arjan. Hij is er van overtuigd dat ook dieren hun stemklank inzetten om sociaal succes te boeken. Katten gebruiken hun ‘miauw’ bijvoorbeeld alleen maar voor mensen. Hiermee imiteren ze ons stemgeluid en willen ze ons dus gunstig stemmen.

Spiegeltje, spiegeltje
Veel mensen kennen wel het spiegelen van houding en gebaren, maar geluid spiegelen is dus zeker zo effectief. Het is zelfs bewezen dat wij mensen met een vergelijkbare stem en spraak eerder sympathiek vinden. Dus als je wilt verbinden in een sollicitatie- of salesgesprek kijk dan niet alleen naar houding, maar luister ook eens naar de stem. In mijn trainingen besteed ik volop aandacht aan hoe je je stem op een ontspannen manier kunt inzetten en hoe je daar mee kan spelen. Geen trukendoos, gewoon je instrument leren bespelen. Zoals vogels ook voor iedere situatie een ander lied hebben.

 

Josanne Toussaint – stem en presentatiecoach Trainingsburo Wijs

Laffe-leeuw-trainingsburo-Wijs-1560266957.jpg